جلال جلالى زاده
45
مبادى و اصطلاحات علم فقه ( فارسى )
رافعى أشهر را براى ترجيح بين أقوال و أوجه و طرق استعمال مىكند . مشهور : اين اصطلاح براى بيان اختلاف و ترجيح در بين اقوال امام شافعى است و زمانى به كار مىرود كه قول مقابل به سبب ضعف مدرك ضعيف باشد و در مقابل مشهور ، رأى غريب است . امام احمد علوى گفته است : هرگاه مشهور گفته شود مىدانيم كه در مقابل آن قول يا اقوالى ضعيف از امام شافعى وجود دارد . ولى امام غزالى مشهور را براى اقوال و اوجه به كار مىبرد . الأصح : از صيغههاى ترجيح براى دو وجه يا چند وجه در بين علماى شافعى است و بهكار بردن اين اصطلاح بر صحيح بودن رأى مقابل به سبب قوى بودن دليل دلالت دارد اما دليل اصح قوىتر است . أصح در نزد امام غزالى همان رأى راجح است يعنى صحيحتر از ديگرى است چه اين رأى قول شافعى باشد يا اصحاب شافعى . ولى رأى درست همان ترجيح در بين أوجه است چون وجه ، يعنى استنباط حكم از سخنان امام شافعى يا برطبق قواعدى كه او بنا نهاده است و استنباط قياس است پس حكمى كه علماى شافعىمذهب استنباط كردهاند و دليلش قوىتر است و علت مشترك در بين او و بين اصلش قوىتر از مقابلش مىباشد حكم بر اصح بودن آن داده مىشود . ابن حجر اصطلاح أوجه را مترادف معناى أصح مىداند و هرگاه بگويد : « على الأوجه ، أصح از دو وجه يا چند وجه است » در حالى كه نووى در روضة الطالبين مختار را به معناى أصح به كار مىبرد .